تبلیغات
انجمن علمی دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق علیه السلام - معرفی و تبیین ضرورت طرح تلاوت معنامحور

معرفی و تبیین ضرورت طرح تلاوت معنامحور

تاریخ:جمعه 1 مهر 1390-08:02 ب.ظ

معرفی و تبیین ضرورت طرح تلاوت معنامحور:

(علاقه‏مندان به تهیه این جزوه جهت اجرای طرح در سطح مساجد و ... می‏توانند با شماره 09198147463 تماس حاصل فرمایند.)

یکی از تحولاتی که به برکت انقلاب اسلامی در دهة سوم پیروزی شکل گرفت، عمومی‏شدن قرائت روزانه‏ی قرآن پس از نمازها در مساجد بود. مؤمنین نمازگزار هم‏اکنون خود را ملزم می‏بینند که علاوه بر ادعیه و تعقیبات، یک صفحه از قرآن را قرائت کنند و از آنجا که قرآن به خط خطّاط شهیر عثمان طه[1]، علاوه بر زیبایی و چشم‏نوازی دارای مزایا و محاسن بسیاری از دیدگاه فنی[2] است و به نحو گسترده‏ای در جهان اسلام و از جمله ایران منتشر شده و در دسترس است، قاعده بر آن قرار گرفته است که روزانه یک صفحه، مطابقِ این مصحف شریف مورد قرائت و تلاوت قرار گیرد.



[1]- این قرآن که به «مصحف المدنیّة النبویّة» معروف است، اول‏بار در سال 1405 هجری قمری پس از تأیید کمیته‏ای فنی از دانشمندان به چاپ رسید و پس از آن نیز به کرّات به چاپ رسیده است.

[2]- مانند تحفّظ بر رسم الخطّ مصاحف ستّه‏ی عثمانی که به مصاحف الأمّ نیز معروف است و در عهد خلیفه سوم به مراکز اصلی جهان اسلام یعنی مکه، مدینه، کوفه، بصره و شام ارسال شد، جمع بین این رسم الخطّ و صحیح‏خوانی - بنا بر دیدگاه قائل به توقیفی بودن رسم الخطّ قرآن - از طریق اعمال راهکارهای مناسب، انعکاس مناسب قواعد و علامات تجویدی، اندراج هر جزء در بیست صفحه و ... .

اکنون که بیش از یک دهه است که این طرح مبارک در کشور ما اجرا می‏شود و فراگیری قابل ملاحظه‏ای در مساجد شهرها و روستاها یافته است، مناسب است که در راستای بهینه‏سازی و افزایش تأثیرگذاریِ آن تأملات جدیدی صورت پذیرد.

بدیهی است تلاوت و قرائت زمانی بیشترین اثر مطلوب را دارا خواهد بود که با عنایت به معنا و تدبر در معانی آن صورت پذیرد. خواندن بدون تفکر در معانی قرآن و حتی فهم معنای اولیه الفاظ قرآن چندان کارگشا نخواهد بود. روایات و احادیث بی‏شماری که درباره اهمیت و فضیلت قرائت و تلاوت قرآن وارد شده است[3] قطعا ناظر به خواندن همراه با فهم معانیِ آنچه که خوانده می‏شود بوده است.[4] در این راستا شاید ابتنای مطالعه‏ی روزانه‏ی قرآن بر اساس یک صفحه از قرآن خط عثمان طه ساده‏ترین راه باشد اما لزوماً علمی‏ترین شیوه نیست. در بسیاری از موارد مشاهده می‏شود سیاق مورد تلاوت با رسیدن به پایان صفحه نیمه‏کاره می‏مانَد. یک نمونه از موارد متعدد آن را می‏توان در گفتگوی موسی علیه‏السلام و فرعون دید (سورة طه، صفحه 314)؛ آنجا که فرعون پس از شنیدن دعوت موسی علیه‏السلام با لحنی انکارآمیز می‏پرسد: «پس تکلیف نسلهای پیشین چه می‏شود؟» و تلاوت پایان می‏یابد. حتی لزوماً پایان جزءهای سی‏گانة قرآن با پایان سیاق انتهاییِ آن جزء تطابق ندارد. به طور مثال آیة آغازین جزء 11 (سورة توبه، آیة 93) در اتصال موضوعیِ آشکار با آیات پایانی جزء 10 (آیات 91 و 92) است؛ چرا که توانگرانِ عافیت‏طلبِ جهادگریز را در مقابل بینوایانِ مشتاقِ جهاد در راه خدا قرار می‏دهد. و یا آیة آغازین جزء 13 (سورة یوسف، آیة 53) تتمة کلام یوسف علیه‏السلام در دفاع از خود در مقابل بهتان زَلیخا و زنان شهر است. ریشة این مسأله در ابتنای تجزئه‏ی قرآن بر اساس تساوی تعداد حروف اجزاء با یکدیگر است[5] تا بتوان با تقسیم قرآن به واحدهای هم‏حجم بر ختم قرآن در یک ماه (سی جزء)، دو ماه (شصت حزب در تقسیم‏بندی ‏مغاربه)، چهار ماه (120 حزب در تقسیم‏بندی ‏مشارقه) و ... توفیق یافت.[6] منقول است شاطبی[7] (د.590 ق)، امام قرائت، تقسیم هر حزب به چهار ربع را در هنگام تعلیم قرآن به کار می‏برده است؛ یعنی هر یک از احزاب شصتگانه را در چهار روز قرائت می‏کرده است.[8] حتی تقسیم قرآن به 555 رکوع قرآنی برای آن بوده است که قرآن را در کمتر از دو سال حفظ کنند.[9] از اینجا آشکار می‏شود که چرا رکوعات قرآنی از نظر معنایی در موارد زیادی با سیاق‏بندی بر اساس معنا تطابق ندارد.

با عنایت به مطالب پیش‏گفته بود که راقم این سطور از ابتدایِ پیداییِ این طرح مبارک، ضرورت معنا‏محور کردن قرائت روزانه را با دوستان خود مطرح می‏کرد و انتظار داشت بزرگان حوزه و دانشگاه یا نهادها و سازمانهای متکفل گسترش و تعمیق فرهنگ قرآنی در این راستا قدم بردارند. لکن چنین نشد و نگارنده، که از نوجوانی عشق به مفاهیم بلند قرآن را در دل می‏پرورانید، مسأله را به طور جدی با دارالقرآن دانشگاه امام صادق علیه‏السلام مطرح نمود. به موازات آن با همکاری آقای سجاد محمدنام، دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث که حافظ کل قرآن نیز می‏باشند، طرحِ اولیه سیاق بندی کل قرآن به انجام رسید و از آنجا که لازم بود برای ارتباط بیشتر عموم مردم با مفاهیمِ بلندِ هر فراز، موضوع یا موضوعات اصلی هر فراز به دست داده شود، سعی خود را در انتخاب عناوین یا موضوعات اصلی به کار بستیم. صعوبت و دشواری کار حداقل در بعضی موارد و فرازها بر اهل فن پوشیده نیست و نگارنده در همینجا متواضعانه پیشنهادات و انتقادات بزرگان حوزه و دانشگاه را چه در خصوص آغاز و انجام فرازها و چه در مورد انتخابِ موضوع یا موضوعات مناسب برای هر فراز با سینه‏ای باز می‏پذیرد و متذکر می‏شود اگر با وجود استوانه‏های قرآن‏پژوهی در کشور به خود جرأت اقدام به چنین کار دقیق و خطیری داده است ناشی از دو مسأله بوده است. اول آنکه ما نسبت به عمومی و همگانی کردن فهم عالمانه‏ی قرآن - و نه صرف تلاوت و قرائت آن - برای تمام اقشار جامعه خصوصاً جوانانمان وظیفه داریم تا در مقابل شبهه‏پراکنی‏ها و خلاف‏پردازی‏های فرهنگ‏های مهاجم، غیردینی و ضد‏دینی یا برداشت‏های منحرف و ناصواب از آیین برحق و متعالی اسلام بیمه شوند؛ و نباید بهره‏گیری از زلال قرآن را به فضاهای آکادمیک یا کتب و مقالات تخصصی منحصر دانست. و ثانیا اینکه به هر حال این حرکت قدمی به جلو است و با مشارکت و نقد و نظر ناقدان ناصح قطعاً طریق تعالی را خواهد پیمود.

نکته‏ی دیگری که دوستان دارالقرآن بر آن تکیه داشتند و گمان می‏کنم دغدغه‏ی اکثر مجریان این طرح نیز در سراسر کشور باشد، قرائت همان کمابیش یک صفحه در روز بود. برای تأمین این خواسته لازم بود برخی سیاق‏های بلند به دو یا چند فراز تقسیم شود؛ مانند آیات 61-49 سوره‏ی بقره که موضوع آن «یادآوری نعمت‏های خداوند به بنی‏اسرائیل و ناسپاسی‏ها و پیمان‏شکنی‏های آنان» است و به همین جهت علامه طباطبایی رحمه‏الله در تفسیر المیزان این آیات را در سیاق واحد طرح نموده‏اند و دقیقاً دو صفحه از قرآن به خط عثمان طه را در بر می‏گرفت. در این مورد انتهای صفحه اول گزینه‏ی مناسبی برای تقسیم این سیاق بلند به دو فراز می‏رسید؛ اما در برخی مواردِ دیگر تعیین پایان فراز روزانه با توجه به وحدت و اتصال موضوعیِ آیات دشوار و سلیقه‏ای می‏نمود. در عین حال در بعضی موارد انقسامِ برخی سیاق‏های بلند - که البته از دو صفحه کمتر بوده است - را صلاح ندیدم؛ مانند آیات 10-1 سوره‏ی نساء با موضوع «حفظ تقوا در اموال یتیمان». و گاه نیز لازم می‏شد چند سیاق کوتاه برای تأمین هدف قرائتِ کمابیش یک صفحه، در کنار هم قرار گیرد؛ مانند آیات 101-92 سورة آل‏عمران با موضوعات متنوّع انفاق، مؤاخذة تحریم حلال توسط بنی‏اسرائیل، اهمّیّت مسجد الحرام و توبیخ اهل کتاب و تحذیر مؤمنین از اطاعت آنان؛ که علامه طباطبایی رحمه‏الله نیز این آیات را در سه سیاق طرح نموده‏اند.

به هر روی فرازبندی حاضر با التزام به دو اصل معنا‏محوری در قرائت و قرائت کمابیش یک صفحه در روز فراهم آمد؛ به این امید که صاحب نظران دیدگاه‏های اصلاحی و مشفقانه‏ی خود را چه در خصوص آغاز و انجام فرازها و چه درباره‏ی عناوین مناسب هر فراز جهت ارتقاء و کمال کار که نه متعلق به اینجانب که متعلق به صاحبِ قرآن است منعکس نمایند. اگر در حُسن انتخاب فرازها یا عنوان و موضوع هر فراز مصیب بوده‏ام به توفیق الهی بوده است و اگر به خطا رفته‏ام از قلّت بضاعت مزجاة اینجانب بوده است.

در پایان لازم است از تلاش‏های مجدّانه‏ی دوستان عزیزم چه در دارالقرآن دانشگاه امام صادق علیه‏السلام و چه در انجمن علمی دانشجویی الهیات که مجموعة حاضر را به زیور طبع آراستند صمیمانه تشکر نمایم. اجر همگی آنان با صاحب قرآن باد.

 

و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته

امیر ذوقی

دانشگاه امام صادق علیه‏السلام – اردیبهشت 1390

 



[1]- این قرآن که به «مصحف المدنیّة النبویّة» معروف است، اول‏بار در سال 1405 هجری قمری پس از تأیید کمیته‏ای فنی از دانشمندان به چاپ رسید و پس از آن نیز به کرّات به چاپ رسیده است.

[2]- مانند تحفّظ بر رسم الخطّ مصاحف ستّه‏ی عثمانی که به مصاحف الأمّ نیز معروف است و در عهد خلیفه سوم به مراکز اصلی جهان اسلام یعنی مکه، مدینه، کوفه، بصره و شام ارسال شد، جمع بین این رسم الخطّ و صحیح‏خوانی - بنا بر دیدگاه قائل به توقیفی بودن رسم الخطّ قرآن - از طریق اعمال راهکارهای مناسب، انعکاس مناسب قواعد و علامات تجویدی، اندراج هر جزء در بیست صفحه و ... .

[3]- از جمله‏ی این روایات، حدیثی است در اصول کافی از امام صادق علیه‏السلام  که فرمود: «قرآن عهدِ خداست که به بندگانش ابلاغ شده است. پس شایسته است شخص مسلمان در عهدِ خود بنگرد و روزانه پنجاه آیه از آن را قرائت کند».

اصول کافی: جلد دوم، کتاب فضل القرآن، باب فی قراءته، حدیث اول.

[4]- ابن شهاب زُهری، از دانشمندان اهل سنّت، از امام سجاد علیه‏السلام  نقل کرده است که فرمود: «آیات قرآن، گنجینه هستند؛ پس هر هنگام گنجینه‏ای گشوده شود شایسته است بنگری که در آن چیست».

همان، حدیث دوم.

[5]- سخاوی، علی بن محمد (د.643 ق)، جمال القرّاء و کمال الإقراء، 162:1؛ دانی، عثمان بن سعید (د.444 ق)، البیان فی عدّ آی القرآن، ص 312 به نقل از: غانم قدوری، الحمد، «تحزیب القرآن فی المصادر و المصاحف»، الأحمدیّة، شمارة 15 (رمضان 1424 ق)، 260-261.

[6]- سخاوی، جمال القرّاء،1: 162-163؛ أندرابی (بعد 500 ق)، الإیضاح فی القراءات، ص 272 به نقل از: غانم قدوری، همان، 264-265.

[7]- ابوحمد قاسم بن فِیُّره شاطبی (538-590 ق) از بزرگان علم قرائت، صاحب کتابهای «عقیلة أتراب القصائد فی بیان رسم المصاحف»، «ناظمة الزُّهر فی علم الفواصل» و قصیده‏ی «حرز الأمانی و وجه التهانی» که معروف به شاطبیة است می باشد. وی در شاطبة اندلس متولد شد و در مصر وفات یافت.

[8]- سخاوی، جمال القرّاء،1: 364-377؛ به نقل از: مستفید، حمیدرضا، «تحزیب و تجزئه‏ی قرآن کریم»، رشد (آموزش قرآن)، شمارة 1 (1381 ش)، ص 61.

[9]- مستفید، همان، 57-58.

برخی محققان مدعی شده‏اند رکوعات قرآنی توقیفی و منسوب به رسول خدا t  می‏باشد و از آن به «تقسیم اعجازآمیز» و «فصل بندی اسرارآمیز» یاد کرده‏اند. ر.ک: مرادی زنجانی، حسین و لسانی فشارکی، محمدعلی، روش تحقیق موضوعی در قرآن کریم، زنجان: انتشارات قلم مهر، چاپ اول، 1385ق، 56-58.

ولی عدم انعکاس و طرح این مسأله در کتب و منابع دست اول علوم قرآنی و قرآن‏پژوهی از یک‏ سو و عدم تطابق آن با سیاق بندی بر اساس معنا - در بسیاری از موارد - از سوی دیگر این ادعا را با چالشی سخت روبرو می‏کند.

ادعای تواتر یا شهرت این مسأله (همان، ص58) نیز به طریق اولی مورد پذیرش نیست. به نظر می‏رسد این تقسیم‎‏بندی همانند تقسیم‏بندی‏های دیگر، امری بشری و در راستای تقطیعِ مناسب قرآن برای تسهیل در حفظِ آن یا قرائت در نماز تراویح که در بین اهل سنّت معمول است صورت گرفته باشد. یادآور می‏شود اهل سنّت، بر خلاف امامیّه، قائل به جواز و کفایت قرائت بخشی از یک سوره در نماز هستند و از اینرو به هر کدام از این فرازها که بعد از آن می‏توان به رکوع رفت، رکوع اطلاق شده است.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
ali
سه شنبه 15 فروردین 1391 02:42 ب.ظ
سلام
اسم من علیه
خیلی دوست دارم ( یعنی عاشق ) دانشگاه امام صادق رو .

ازتون چندتا سوال داشتم ::
ببخشین برای اومدن به اون دانشگاه کدوم درس . یا چه سوالاتی یا ... مهم هستند ( اصلا چی از مهمتره برا اومدن به اون دانشگاه ؟؟ )

چه ترازی لازمه برای اون دانشگاه ؟؟
چه رتبه ای لازمه ؟؟
گزینش دانشگاه در چه حدیه ؟؟
از همه کسایی که اون 5000 تومان رو برای ثبتنام تو گزینش دانشگاه ریختن گزینش خواهد شد ؟؟

ممنوون میشم اگه جوابهای سوالهامو برام ایمیل کنین

بی صبرانه منتظر پاسختون هستم

یا علی
پاسخ مدیر سایت: انجمن الهیات : سلام
پاسخ شما به رایانامه تان ارسال شد.
مجید زارع بیدکی
دوشنبه 14 فروردین 1391 05:42 ب.ظ
موفق باشید
zare
یکشنبه 21 اسفند 1390 12:53 ب.ظ
اكه اجرا بشه خیلی عالیه
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.




Admin Logo
themebox Logo