تبلیغات
انجمن علمی دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق علیه السلام - رهیافت های علم اصول در علوم قرآنی

رهیافت های علم اصول در علوم قرآنی

تاریخ:سه شنبه 17 بهمن 1391-03:51 ب.ظ

از جمله مباحث علوم قرآن که جزء مسایل علم اصول فقه نیز به شمار می رود می توان به مواردی چون :عام و خاص،مطلق و مقید،مجمل و مبین،حجیت ظواهر قرآن در پاسخ  به شبهات و دعاوی اخباریان ،امکان تخصیص یا نسخ قرآن.....

از جمله مباحث علوم قرآن که جزء مسایل علم اصول فقه نیز به شمار می رود می توان به مواردی چون :عام و خاص،مطلق و مقید،مجمل و مبین،حجیت ظواهر قرآن در پاسخ  به شبهات و دعاوی اخباریان ،امکان تخصیص یا نسخ قرآن با سنت،حجیت خبر آحاد در حوزه ی تفسیر آیات،حقیقت و مجاز،اصاله الظهور اشاره کرد.

عناوین فوق همگی یا جزء مباحث علوم قرآن است یا با زاویه  ای خاص تر در علوم قرآن از  آنها گفتگو می شود ؛به عنوان مثال از جمله کتابهایی که از حجیت ظواهر در مباحث علوم قرآن  گفت  وگو به میان آورده است می توان به  البیان فی تفسیر القرآن تالیف سید ابوالوالقاسم خویی اشاره کرد.(فتح الهی،1388، 86)

کارآیی روش علم اصول فقه در علوم قرآن

با توجه به تعریفی که از اصول فقه ارائه گردید ،گرچه قواعد علم اصول در حوزه فقه و برای استنباط احکام شرعی پایه ریزی شده اند،لکن  روش استنباطی منحصر به مفاهیم فقهی نبوده است ودر سایر حوزه های معرفت دینی و از آن جمله در  دستیابی به مفاهیم قرآنی نیزکاربرد موثری دارد تا جایی که به گفته ی یکی از نویسندگان،علم اصول یکی از مهمترین علومی است که در قواعد تفسیر از آن بهره برداری شده است.

معتقدین به این نظریه قائلند که با توجه به اینکه قرآن بر پیامبر(ص) وحی شده  لکن از جنس لفظ است، لذا همه قواعد و اصول مربوط به دلالت الفاظ که در علم اصول فقه مورد بحث قرار می گیرد به عنوان روشی مطمئن در تفسیر آیات قران کریم کارآیی دارد.

همچنانکه پیشتر گفته شد، اصول فقه، طبق دسته بندی علمای اصول،ازچهاردسته مباحث تشکیل می شود:مباحث الفاظ،مقدمات عقلیه،،مباحث حجت و اصول عملیه.

البته همه مسائل و مباحث اصول در تفسیر کاربرد ندارد،اما قسمت عمده ای از مباحث اولیه آن مانند:وضع و اقسام آن،اقسام دلالت،علامات حقیقت و مجاز،اشتراک لفظی و معنوی،استعمال لفظ در بیشتر از یک معنا،بطون قرآن،ومباحث الفاظ آن مانند:اوامر ،نواهی،مفاهیم،عام و خاص،مطلق و مقید،مجمل و مبین،و بخش عمده ای  از  مباحث حجت آن مانند:حجیت خبر واحد و حجیت قول لغوی،اجماع و تعادل و تراجیح در تفسیر مورد استفاده قرار می گیرد و  نقش موثری در فهم صحیح مفاد آیات  کریمه و مقصود خدای تعالی دارد.بنا براین آگاهی از مسائل آن  و بلکه صاحبنظر بودن در آن ،برای مفسر لازم است.

با این همه ،مباحث اصول عملیه  و قسمت عمده ای از ملازمات عقلیه در تفسیر کاربردی ندارد و لذا آگاهی از آنها در تفسیر ضرورتی ندارد  زیرا عمده ی مباحث مطرح در این بخش به  ارائه ی قواعدی می پردازد که به واسطه ی آنها تکلیف مکلف در انجام احکام شرعی مخصوصا در مواضعی که شک و تردید وجود دارد را مشخص می نماید؛  هرچند  به لحاظ  آنکه در این گونه مباحث،علمای اصول برای اثبات مدعای خود  به برخی از آیات قرآن نیز استدلال کرده  و درباره ی تفسیر آنها و مقصود ی  که این آیات دارند،فراوان سخن گفته اند،این مطالب  می تواند به عنوان یک دیدگاه تفسیری مورد توجه باشد(فتح الهی،1388، ص 379)

 

نحوه ی  استفاده ازروش های علم اصول فقه در علوم قرآن

بدیهی است كه برای رسیدن به مفاهیم قرآنی چاره ای جز اتکا به الفاظ و عبارات قرآن نیست و از سوی دیگر ،دلالت آیات بر معانی و مفاهیم یکسان نبوده ،بلکه به شیوه متعادل در گفتارهای بشری،برخی در  دلالت(نص) و برخی دیگر (ظاهر)می باشند.همچنین بعضی از آنها عام و بعضی دیگر خاص بوده و به همین سیاق بعضی مطلق یا مقید،مجمل یا مبین،محکم و متشابه،ناسخ و منسوخ و...هستند.

پی بردن به معانی صحیح این گونه آیات ،در گرو آن است  که مفسر ابتدا عناوین  یاد شده رابه خوبی بشناسد و مثلا بداند که ظاهر ونص،عام و خاص و یا ناسخ و منسوخ چه فرقی با یکدیگر دارند.سپس چگونگی برخورد باب هر یک را برای  یافتن محدوده دلالت آیاتی که مشتمل بر آنهاست،دریافته  و مفاهیم آنها را به دست آورد.

قرآن کریم علاوه بر دلالت ظاهری آیات ،دلالتهای دیگر از قبیل فحوا،مفهوم مخالف،لحن خطاب،سیاق کلام را نیز دارد و برخی از مقاصد خداوند از این طریق در قرآن القا گردیده است.علم اصول در مباحث خود  این گونه دلالت ها را مورد بحث قرار داده است.بنا براین شرط اساسی بهره گیری از این نوع دلالتها ،آشنایی با اقسام دلالتها و آگاهی از حدود و شرایط حجیت آنها و در نهایت آشنایی با اصول فقه است.

علاوه بر آن اخبار متعددی از معصومین (ع)نقل شده است که در آنها صریحا از عناوین چون محکم و متشابه و عام  و خاص و ناسخ و منسوخ و مطلق و مقید در نامیدن آیات الهی استفاده شده است و می دانیم که شناخت و بررسی عناوین فوق یکی از مباحث علم اصول فقه است. به عنوان مثال می توان به  روایات زیر اشاره کرد:

ابو عبد الرحمن سلمی گوید که مولا امیر المومنین با یکی از قاضیان کوفه روبه رو شد. از او پرسید :«آیا آیات ناسخه را جدا از آیات منسوخه می شناسی؟»و آن قاضی  گفت :نه!آنگاه حضرت فرمود:«در این صورت هم خود را نابود کرده و هم دیگران را نابود ساخته ای

از امام صادق(ع)نیز نقل شده است که به یکی از فقیهان کوفه فرمود:تو را فقیه مردم کوفه می گویند؟.گفت:آری.فرمود:آیا از کتاب خدا به درستی شناخت داری و آیا ناسخ را کاملا از منسوخ جدا می سازی؟.گفت:آری.فرمود:علم گسترده ای ادعا کرده ای ،چیزی را که خداوند تنها نزد شایستگان قرار داده است.

البته مقصود از ناسخ  و منسوخ در این گونه روایات ،مفهوم عام آن می باشد که شامل تخصیص عموم و تقیید اطلاق نیز می گردد.بدین معنا که به هر حکم لاحق که در حکم سابق تغییر دهد،ناسخ می گویند.خواه به کلی حکم سابق را برداشته باشد یا دایره شمول آنرا کوتاه کرده باشد. و چنانچه عمل به منسوخ با وجود ناسخ جایز نمی باشد عمل به عام یا مطلق نیز پیش از فحص و یاس از مخصص یا مقید روا نمی باشد.

شناخت و بررسی هر یک از عناوین فوق یعنی محکم و متشابه  و عام و خاص و ناسخ و منسوخ و مطلق ومقید و... یکی از مباحث علم اصول فقه است بنا براین  آشنایی با اصطلاحات علم اصول یکی از ابزارهای اصلی مفسر قرآن می  باشد.

براساس تعاریف پذیرفته شده در علم اصول فقه ،عام به سخنی اطلاق می شود که حکم در آن شامل تمام مصادیق و جمیع افرادش می شود هر چند که  در مورد خاصی صادر شده باشد و خاص به سخنی گفته می شود که مضمون  آن شامل بعضی از مصادیق و افراد باشد و به عبارت دیگر سخنی است که شامل کسی جز برخی افراد موضوع خودش نمی شود. براین اساس می توان گفت که تخصیص عبارت است از خارج کردن برخی از شمول حکم عام ،چنان که لفظ به خودی خود شامل  مورد تخصیص شده باشد و این مورد زمانی است که از یک حکم عام افرادی را مجزا کنیم.

همچنین بر اساس تعاریف علم اصول فقه،مطلق به سخنی گفته می شود که مفاد آن بر کلیه مصادیق اش قابل اعمال باشد. وبه عبارت دیگر ،همه موارد وضع شده برای لفظ به کار برده شده  در عبارت،مشمول حکم آن قرار بگیرند. و مقید سخنی است که  مطلق را تنگ تر می سازد تا فقط شامل بعضی از مصادیق شود.

باید گفت بحث عام  وخاص و مطلق و مقید  از مباحث اصلی علم اصول فقه  است و  در خصوص عام  و خاص در کتب فقه مباحث معتنابهی دیده می شود به عنوان مثال در  تخصیص عام به وسیله جمله متعاطفه ابو حنیفه به آیه«و الذین یرمون المحصنات ثم لم یاتوا باربعه شهداء فاجلدوهم ثمانین جلده  و لا تقبلوا لهم شهاده ابدا و اولئک هم الفاسقون الا الذین تابوا..»استفاده کرده و گفته است جمله استثنائیه (الا الذین تابوا)  فقط به جمله  اخیر یعنی (ولا تقبلوا لهم شهاده ابدا) عود کرد نه بر تمامی جملات گذشته ،زیرا اگر برتمام جملات عود می کردلازم می آمد که توبه قاذف،مسقط حکم وجوب جلد گردد و این برخلاف اجماع است .هر چند که برخی دیگر از دانشمندان اسلامی معتقدند که استثنا من حیث هو صلاحیت رجوع به تمام جملات مزبوره را دارد.

به  کار بردن بسیاری از قواعد علم اصول فقه مثل دلالت الفاظ،اقسام وجوب،تعلیق حکم بر شرط،تعلیق حکم بر غایت،تعلق حکم بر صفت،اقسام مفهوم،نص و ظاهر ،محکمات و متشابهات و ...برای مفسرین راهگشا می باشد .

از مهمترین مواردی که علم اصول در کمک به علوم قرآنی ودرک مفاهیم قرآنی وارد می شود، دلالت شناسی آیات قرآنی است، که خوشبختانه به دلیل نیاز اصولیین در استنباط احکام شرعی و نیاز درک شناخت کیفیت جایگاه آیات نیازمند آن می باشند به همین خاطر شناخت مبانی دلالی قرآن کمک فراوانی به ما در زمینه ی فهم آیات قرآنی می نماید که قواعد از پیش ساخته ی آن در علم اصول وجود دارد.

بخش قابل توجهی از علم اصول فقه شامل سلسله قواعد دلالی است که  زمینه را برای فهم رابطه قرآن و مقاصد وحی  فراهم می  آورد  و از آن به مباحث الفاظ تعبیر می شود .

در علم اصول فقه با استناد به یک سلسله قواعد و نظام زبانی سعی می شود  از مجموعه ی این قواعد که حاکم بر ادبیات عصر نزول بوده  کلیدی برای فهم آیات الاحکام به دست بیاید. قواعد عمومی  مربوط به عام و خاص ،مطلق ومقید ،مجمل ومبین،حقیقت و مجاز ،امر ونهی ،جمله خبریه و انشائیه  و انواع دلالتهای لفظی و نظایرآنها  که در مباحث الفاظ  علم اصول مورد تحقیق و جستجو قرار می گیرند در فهم مقاصد قرآن نقش کلیدی دارند.

بسیاری از مباحث علم اصول مثل نص و ظاهر،قرائن حالیه ،حجیت قول لغوی و جواز تخصیص خبر واحد به طور مستقیم با مساله ی تفسیر  و روشهای آن ارتباط دارد .دراین  میان بحث حجیت ظواهر قرآن  مساله ای است که با روش تفسیر قرآن ارتباط مستقیم دارد،که در آن میان نظریه اصولیین و اخباریین داوری  می شود  و معمولا ادله اخباریین مبنی بر عدم حجیت اخذ  به  ظواهر قرآن مورد نقد قرار می گیرد . نتیجه مساله ی اصولی حجیت ظواهر قرآن مشروعیت اصلی تفسیر قرآن و امکان دسترسی به  مقاصد آن از طریق  دلالت ظاهری و لفظی آیات است.

آیت الله خویی در مورد حجیت ظواهر قرآن  می گوید :مدرک  قرار دادن  معنای ظاهر قرآن را حجیت  ظواهر قرآن می نامند.این است  که می گوییم :ظواهر قرآن حجیت و مدرکیت دارد و ما می توانیم  در موراد مختلف  به معنا های  آن تکیه نموده آنرا  مستقلا مورد  عمل قرار دهیم  و در گفتار  و نظریات  و استدلالهای خویش به آن تمسک جوییم زیرا ظواهر قرآن برای عموم مردم حجت و مدرک می باشد.



نوع مطلب : قرآن و حدیث 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
http://viagrawwithoutdoctor.com/
چهارشنبه 9 مرداد 1398 01:49 ق.ظ

Kudos! I like it.
canadian pharmaceuticals online canadian pharmacies trust pharmacy of canada canadian online pharmacies rated no 1 canadian pharcharmy online canadian pharmaceuticals stocks buy viagra usa canadian online pharmacies canada drug pharmacy online canadian pharmacy
how to split cialis pills
دوشنبه 3 تیر 1398 09:15 ق.ظ

This is nicely put. !
generic cialis in vietnam only best offers 100mg cialis deutschland cialis online chinese cialis 50 mg cialis for daily use generic cialis pro generic cialis at the pharmacy cost of cialis cvs only now cialis 20 mg viagra or cialis
side effects for cialis
یکشنبه 2 تیر 1398 05:16 ب.ظ

Thank you, A good amount of data.

buying cialis overnight weblink price cialis canada discount drugs cialis cialis generic tadalafil buy cialis mit grapefruitsaft cialis 30 day sample online cialis cialis cost cialis for sale in europa cialis kaufen wo
http://dowsdumback.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 02:45 ق.ظ

Helpful postings. Kudos.
cialis en mexico precio cialis kaufen wo generic cialis levitra cialis price in bangalore online prescriptions cialis cialis lowest price canadian drugs generic cialis we use it 50 mg cialis dose costo in farmacia cialis generic cialis in vietnam
http://paipibest.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 05:31 ب.ظ

You've made your position extremely nicely!.
generic cialis in vietnam 40 mg cialis what if i take deutschland cialis online cialis super kamagra cialis baratos compran uk cipla cialis online buying brand cialis online cialis for daily use cialis prezzo in linea basso cialis et insomni
http://ciavima.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 01:57 ق.ظ

Nicely put. Many thanks.
look here cialis order on line chinese cialis 50 mg cialis prices in england cialis 5 mg scheda tecnica side effects for cialis usa cialis online female cialis no prescription legalidad de comprar cialis tadalafil generic cialis 20mg preis cf
http://idupip.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 05:58 ق.ظ

You have made your position extremely nicely.!
cialis 200 dollar savings card cialis uk next day only now cialis for sale in us buy cialis uk no prescription buying cialis on internet cialis vs viagra cialis per paypa buy cialis online how to purchase cialis on line cialis 100 mg 30 tablet
cialis online holland
چهارشنبه 29 خرداد 1398 02:52 ب.ظ

Many thanks, An abundance of data.

tadalafil 5mg cialis ahumada cialis prices buy online cialis 5mg effetti del cialis low dose cialis blood pressure cialis billig discount cialis cialis generico online cialis generika in deutschland kaufen
http://ismahel.strikingly.com/
سه شنبه 28 خرداد 1398 10:28 ب.ظ

Amazing a good deal of great facts.
generic cialis tadalafil cialis farmacias guadalajara no prescription cialis cheap cialis vs viagra cialis 20mg preis cf cialis prices cialis kaufen wo generico cialis mexico cialis online cialis y deporte
http://usesic.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 09:09 ق.ظ

Awesome write ups. Thanks a lot.
warnings for cialis free cialis cialis in sconto cialis 10 doctissimo get cheap cialis cialis uk next day cialis rezeptfrei cilas cheap cialis cialis great britain
Buy cialis
یکشنبه 26 خرداد 1398 07:42 ب.ظ

Valuable information. Regards!
low dose cialis blood pressure cialis pas cher paris acquistare cialis internet cialis reviews prezzo di cialis in bulgaria cialis daily reviews cialis 50 mg soft tab 200 cialis coupon cialis cipla best buy cialis daily
http://grapotku.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 05:06 ق.ظ

Whoa many of useful tips.
cialis free trial buying cialis in colombia female cialis no prescription low cost cialis 20mg enter site natural cialis cialis wir preise wow cialis tadalafil 100mg cialis en 24 hora cialis free trial cialis purchasing
http://rooflioce.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 03:19 ب.ظ

Nicely put, Regards!
import cialis cialis generico milano rezeptfrei cialis apotheke generic low dose cialis buy original cialis cialis generico online how do cialis pills work cialis 5 mg para diabeticos cialis baratos compran uk acheter du cialis a geneve
Cialis prices
شنبه 25 خرداد 1398 01:05 ق.ظ

You have made your point!
cialis wir preise brand cialis generic buy cialis uk no prescription cuanto cuesta cialis yaho buy brand cialis cheap cialis 5mg prix cialis online price cialis wal mart pharmacy how to buy cialis online usa 40 mg cialis what if i take
http://bojode.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 10:48 ق.ظ

Appreciate it. Ample postings!

cialis generika in deutschland kaufen cialis flussig cialis uk next day cialis coupons printable sublingual cialis online order cialis from india where cheapest cialis buy cheap cialis in uk cialis pills price each cialis preise schweiz
http://probatse.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 08:12 ب.ظ

Truly quite a lot of terrific knowledge.
cialis daily dose generic cialis cuantos mg hay enter site very cheap cialis cialis coupon we use it cialis online store cialis generique generic cialis cialis uk cialis price thailand cialis online holland
purchase cialis online without prescription
پنجشنبه 23 خرداد 1398 07:17 ق.ظ

Whoa lots of amazing data!
comprar cialis 10 espa241a cialis online holland cialis purchasing does cialis cause gout cialis lilly tadalafi purchasing cialis on the internet where cheapest cialis cialis wir preise cialis side effects dangers cialis cuantos mg hay
cialisvie.com
دوشنبه 20 خرداد 1398 12:06 ب.ظ

Truly quite a lot of useful material.
what is cialis prices for cialis 50mg generic for cialis generic low dose cialis tadalafil generic cialis daily new zealand american pharmacy cialis 5 mg cialis coupon printable cialis usa cost callus
http://cialisvie.com/
یکشنبه 19 خرداد 1398 06:14 ق.ظ

Thank you! A good amount of material!

low dose cialis blood pressure buying cialis on internet purchase once a day cialis cialis side effects cialis generique 5 mg cialis coupons printable cialis generic tadalafil buy canada discount drugs cialis weblink price cialis recommended site cialis kanada
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 01:08 ق.ظ

Terrific advice. Kudos!
cialis per paypa cialis lilly tadalafi ou trouver cialis sur le net we like it safe cheap cialis tesco price cialis cialis generico lilly tadalafil canadian cialis cialis 5 mg buy cialis 100 mg 30 tablet
http://canadianpharmacyes.com/
جمعه 23 فروردین 1398 02:24 ب.ظ

Whoa a good deal of very good information.
pharmacy times canadian rxlist Canadian Pharmacy USA canadian online pharmacy cialis canadian pharmacy canadian government approved pharmacies canadian pharmacy world canada online pharmacies for men top rated canadian pharmacies online online drug store
http://canadianorderpharmacy.com/
چهارشنبه 21 فروردین 1398 11:54 ب.ظ

Amazing advice. Thanks a lot.
drugs for sale in canada viagra canadiense canadian pharmacies northwest pharmacies mail order canadian drugstore pharmacy canada online prescriptions online drug store drugstore online shopping reviews canadian pharmacies online prescriptions canadian drug
Cialis canada
جمعه 16 آذر 1397 04:08 ق.ظ

Appreciate it! Plenty of posts!

dosagem ideal cialis prix cialis once a da cialis qualitat cialis prices cialis dosage cialis for sale cialis 20 mg price cialis best achat cialis en suisse cialis authentique suisse
buy cialis online without a prescription
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:19 ب.ظ

Thanks. I appreciate it.
free generic cialis where do you buy cialis cialis professional from usa buying brand cialis online acquisto online cialis cuanto cuesta cialis yaho purchasing cialis on the internet cialis kamagra levitra cialis para que sirve cialis vs viagra
buy cialis pills
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:52 ق.ظ

Fine tips. Regards.
cialis generico en mexico cialis 200 dollar savings card cialis online deutschland cialis 5 mg deutschland cialis online cialis generisches kanada cialis alternative enter site 20 mg cialis cost achat cialis en suisse how to buy cialis online usa
Cialis generic
سه شنبه 13 آذر 1397 02:53 ب.ظ

Wonderful facts, With thanks!
prix cialis once a da cialis price in bangalore il cialis quanto costa cialis 05 cialis prices generic cialis levitra how to buy cialis online usa generic cialis at the pharmacy cialis daily reviews prescription doctor cialis
buy cheap cialis in canada
سه شنبه 13 آذر 1397 03:29 ق.ظ

Truly a lot of useful knowledge!
cialis 20mg preis cf tarif cialis france cialis online holland chinese cialis 50 mg cialis free trial we choice cialis uk opinioni cialis generico ou trouver cialis sur le net calis cialis 5 mg para diabeticos
buy cheap cialis in canada
دوشنبه 12 آذر 1397 02:22 ب.ظ

Kudos. An abundance of material!

cialis pills buy cheap cialis in uk buying brand cialis online buy cialis sample pack 5 mg cialis pharmacie en ligne fast cialis online walgreens price for cialis cialis generico milano pastillas cialis y alcoho cialis et insomni
buy cialis germany
دوشنبه 12 آذر 1397 03:10 ق.ظ

You actually revealed that well.
cialis preise schweiz cost of cialis per pill canada discount drugs cialis cialis tadalafil online look here cialis order on line preis cialis 20mg schweiz safe site to buy cialis online comprar cialis 10 espa241a acheter cialis kamagra acquistare cialis internet
Buy generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 02:33 ب.ظ

Nicely put, Thanks a lot.
cialis diario compra buy brand cialis cheap cialis prezzo di mercato cialis canada cialis 5mg billiger click now cialis from canada cialis lilly tadalafi cialis en 24 hora prices on cialis 10 mg cialis coupons
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30


Admin Logo
themebox Logo