مروری بر دیدگاه های فرهنگستان علوم اسلامی قم

تاریخ:شنبه 24 فروردین 1392-02:59 ب.ظ

تولید علم نیاز به روش دارد. روشهای تولید علم متفاوت است و در كشور ایران راههای متنوعی در حال آزمایش شدن است. یكی از راههای تولید علم را فرهنگستان علوم اسلامی قم طراحی نموده است. این راه، تولید مفاهیم كاربردی بر اساس مبانی فكری اسلامی است.در این تحقیق سعی شده است با مروری از آثار فرهنگستان علوم اسلامی و بزرگان صاحب نظر در زمینه تولید علم، چكیده‌ای از مباحث مهم این روش تهیه و ارائه گردد.
مباحث این مقاله با سیر منطقی از ضرورت جنبش و تولید علوم اسلامی و چیستی و چرایی و موانع علمی جنبش و در نهایت راهكار عملی برای تحقق این مهم تنظیم و نوآوری شده است و سعی دارد با زبان ساده‌تری از مباحث مطروحه بابی را در جهت شناخت نظریات بدیع و جدید به خوانندگان آن تقدیم كند....


مقدمه:ضرورت ایجاد تمدن اسلامی بر اساس جنبش نرم‌افزاری با نیم‌نگاهی به وضعیت كنونی اسلام و غرب و نحوة مواجهه این دو به خوبی نمایان می‌شود. برای روشن شدن این مهم، در ابتدا نظریاتی كه در مورد ادامه انقلاب اسلامی مطرح می‌شود و نقدهای آن آورده می‌شود؛
سه دیدگاه عمده در مورد انقلاب اسلامی مطرح است:
1ـ جهانی شدن انقلاب اسلامی به معنای مدرنیته اسلامی
2ـ پذیرش كامل مدرنیته و اصلاح قرائت دینی
3ـ ایجاد تمدن اسلامی1
الف ـ دیدگاه مدرنیته اسلامی
ظهور یك تمدن با بروز شعار محوری آن است كه به منزله پرچم آن تمدن است. در دیدگاه اول، طرفداران این نظریه قائل به تجزیه‌پذیری تمدن غرب هستند و ماحصل بشری غرب به دو دسته خوب و بد تقسیم‌بندی می‌شوند، اینان معتقد به گرفتن دستآوردهای خوب غربی و نفی دستآوردهای بد آن هستند. می‌گویند توسعه اقتصادی، صنعتی غرب را می‌گیریم ولی فرهنگ آنرا نمی‌گیریم.
به نظر می‌رسد كه این گروه از لایه‌های باطنی تمدن غرب غافل شده‌اند، چرا كه شعار مقدم بودن توسعه سیاسی قبل از توسعه اقتصادی به این برمی‌گردد كه تمدن غرب دارای بعدهای مختلفی است كه اصلاً نمی‌شود این تمدن را تجزیه كرد.

ب ـ دیدگاه اصلاح قرائت دینی
در نظر دوم، تمدن غرب تجزیه‌پذیر نیست و حاصل تلاش تمدن غرب در لایه‌های باطنی و بیرونی بسیار سودمند و مفید است و ما چاره‌ای نداریم جز اینكه، تمام و كمال این تمدن را دریافت كنیم و از آن بهره بریم. بر اساس این دیدگاه تنها راه، مدرنیزاسیون و اصلاح قرائت دینی است.
منتقدین این گروه نیز قائل به تجزیه‌پذیر نبودن هستند. «اصولاً تجد‌ّد از صنعت آغاز نشده است بلكه از توسعه انسانی آغاز گردیده است. لیبرالیسم و قبل از آن اومانیزم، روح تجدند.»2

ج ـ دیدگاه ایجاد تمدن اسلامی
طرفداران دیدگاه سوم، همانند گروه دوم معتقد به تجزیه‌ناپذیر بودن دین هستند و بر خلاف گروه دوم مخالف اصلاح و قرائت جدید از دین به نفع تمدن غرب هستند. این گروه خواستار ایجاد تمدن اسلامی‌اند. «معتقدند این انقلاب سیاسی عظیمی كه همه مرزهای دنیا را طی كرده و دنیای مادیت را در چالش جدید قرار داده است و موازنه را به نفع [اسلام] و مذهب تغییر داده است، باید نرم‌افزار خودش را خودش تولید كند.»3
«...انقلاب اسلامی نباید فقط به تغییر رژیم اكتفا می‌كرد، بلكه باید با نرم‌افزار جدید دینی و انقلابی به تغییر سیستم بپردازد. والا اگر سیستم عوض نشود همان ارزشهای ماقبل انقلاب یا خودشان و یا شبه‌شان دوباره به داخل حاكمیت و به داخل دانشگاه عودت می‌كنند. چنانكه دارند می‌كنند... تعویض هیأت حاكمه كافی نیست، باید طبقه حاكم هم عوض شود.»4
بعد از كنار رفتن سوسیالیسم به‌عنوان قدرت جهانی از صحنه روزگار، به نظر می‌رسد كه جهان تك‌قطبی شده و تنها یكه‌تاز عالم جبهه لیبرال دموكراسی است و موید این مطلب نظریه فوكویاما در مورد پایان تاریخ است. اما پس از او هانتیگتون نظریه «برخورد تمدنها» را در 1992 داد و بر اساس آن درگیری میان اسلام و غرب در جریان است. به همین دلیل دنیای اسلام موضع خود را دقیقاً در برابر تكنولوژی و علم مدرن تبیین نماید والا در فرآیند سكولاریسم منحل خواهد شد. و جریان جهانی به نفع لیبرال دموكراسی به پایان خواهد رسید.5

Iـ تعاریف
الف ـ تعریف تولید علم
تركیب تولید علم كه حالت مضاف و مضاف‌الیه دارد، می‌تواند به معنای تبدیل مجهول به معلوم باشد. اما باید توجه داشت كه مراد از علم در اینجا واحد علمی نیست. مانند آنچه در معادلات ریاضی وجود دارد. در فرآیند تولید علم و نظریه‌پردازی موضوع، واحدهای علمی یا تك‌گزاره‌های علمی نیست؛ بلكه منظور، یك شاخه علمی جدید است... وقتی می‌گوییم تولید علم مراد چنین تولیداتی است، مثل تولید «اصول فقة كه علمای شریعت، آن را فهم بهتر مراد شارع تأسیس كردند.6»

ب ـ تعریف نرم‌افزار و سخت‌افزار
«نرم‌افزار» در مقابل «سخت‌افزار» است. در تمدنها یك «نظام مفاهیم» داریم كه به دنبال این نظام مفاهیم، ساختارهای اجتماع شكل می‌گیرد و بعد هم یك سلسله محصولات مصرفی است كه همه اینها به نظر ما سخت‌افزار می‌باشند.
بنابراین آنچه در مظاهر تمدنی بشر می‌بینید همه آنها سخت‌افزار هستند حتی ساختارهای اجتماعی سخت‌افزاری هستند، صنعت و محصولات صنعتی و ره‌آوردهایی كه در زندگی بشر داشته‌اند همه جزو امور سخت‌افزاری قرار می‌گیرند.
«نرم‌افزارها» نظام مفاهیمی هستند كه پشتوانه تولید این سخت‌افزارها می‌باشند كه خود اینها طبقات مختلفی دارند. مفاهیم بنیادی مثل فلسفه متدها و روشها و منطقها و نظام منطقها و ایدئولوژیها و یا خود متدهای تحقیق و بعد مفاهیم تخصصی كه تولید می‌شوند و بر مبنای این مفاهیم تخصصی، مفاهیم اجتماعی تولید می‌شوند اینها جزو نرم‌افزارها هستند.7

IIـ مفروضات و دیدگاهها در تولید علم
قبل از آنكه به بحث كاربردی و اصلی تولید علم اسلامی پردازیم، بهتر است نظریاتی كه مفروض می‌باشند پیرامون تولید علم و نگاههایی كه به آن شده است را مورد بررسی قرار دهیم.

الف ـ دیدگاه پوزیتیویسم
دیدگاه اول دیدگاه رایجی است كه بر حوزه‌های علمی دنیای مدرن سایه افكنده، بیشتر این‌گونه است كه علم را اصطلاحاً «
science» می‌خوانند. هر معرفتی كه آزمون‌پذیر باشد علمی است، این تعریف، تعریف «پوزتیویستی» از علم است، بیشتر در قرن 19 برای علم مقبولیت پیدا كرد. با این تعریف آگاهیهایی كه از راه حس و تجربه به دست نیاید، علمی نیست. این دیدگاه حس محور در علم كه حس را هم در مواجهه با طبیعت تعیین می‌كند، یك دیدگاه غالبی بوده است در طی قرن 19 شكل گرفت و تا نیمه قرن 20 در غرب هیمنه داشت.
در این دیدگاه انسان محور تولید علم نیست، یعنی انسان هر طور دلش بخواهد نمی‌تواند علم را ایجاد كند. می‌توانیم بگوییم انسان، محور تولید زبان است. بنابراین دیدگاه ساختار درونی علم هویت فرهنگی ندارد، فرهنگها و انسانها اگر هم مولد علم هستند، تلاش می‌كنند تا بفهمند، نتیجه‌اش این می‌شود كه علم ایرانی و غیر ایرانی ندارد. علم حقیقتی جهانی دارد. بر این اساس قافلة علم یك كاروان تك‌خطی است كه در طول تاریخ انباشته می‌شود و ذره ذره بزرگ می‌شود و امروز دنیای غرب و اروپا در قله این كاروان قرار گرفته است.

ب ـ دیدگاه پست‌مدرنیسم
بعد از شكست محوریت حس و عالم ماده، متفكرین علم فهمیدند كه محور تولید علم چیز دیگری است كه از راه حس به دست نمی‌آید، حرفهای جدیدی زده شد، برخی پست‌مدرنهای غرب گفتند این محور یك شناخت علمی نیست، بلكه پیش‌فرضهایی است كه جامعه علمی قبول كرده است و اگر رد كند عوض می‌شود. «فیشل فوكو» یكی از اینهاست كه می‌گوید: «هر نوع اقتدار جهانی، علمی را متناسب با خودش ایجاد می‌كند.» مثلاً گزاره‌های علمی غربی متناسب با فرهنگ قدرت در غرب است و ممكن است دنیای اسلام زمانی كه اقتداری متناسب با خودش به وجود آورد، علم دیگری را تولید كند.

ج ـ دیدگاه دینی
این دیدگاه یقین را از بدیهیات می‌داند. تعیین از آنجا آغاز می‌شود. شناخت حسی هم در پرتو همین دانشها یقینی است كه یقینی می‌شود. در این نظر: محور تولید علم طبیعت و انسان نیست و علم جای خودش طلوع و ظهور می‌كند. اولین قضایایی كه علم با آن شكل می‌گیرد، عدم تناقض و دیگری مرز سفسطه و فلسفه است.
این سؤال پیش می‌آید كه اگر آغاز علم با «كشف» باشد، «تولید علم» چه جایگاهی دارد؟‌تولید به این معنی نیست كه سیستم و سازه‌های درونی علم را به تعبیر پست‌مدرنها ایجاد كنیم. بلكه به این معناست كه ما نقش قابل را برای ظهور علم داریم... با تلاش و كار علمی و تصفیه و تزكیه خودمان به سوی آن حقایق می‌رویم. «حقیقت علم، همان حقیقت دین است، علم جدای از دین اصلاً علم نیست. علم حقیقتش دینی است و با این معرفت دینی آغاز می‌شود و اگر این‌گونه نباشد، علم نیست.»8
محتوای آنچه در بالا آمد گزارشی از تقسیم علم از دیدگاههای پوزیتیویسمها و پست‌مدرنها و احیاناً اسلام، اگرچه محور تولید علم بر محوریت اسلام است، اما نحوه و شكل استفاده و چگونگی تولید علم اسلامی مورد اختلاف بزرگان دین است، كه سعی می‌شود در آینده نظرات ایشان منعكس و نقد شود.

IIIـ فلسفه تولید علم
برخی اعتقاد دارند9 برای تئوری‌پردازی و جنبش نرم‌افزاری، ابتدا پایه‌های فلسفی و نگاه خود را به علم و آدم تبیین باید كنیم. به تعبیر دیگر باید بدانیم دستگاه هستی را چگونه ترسیم می‌كنیم و این مهم كار فیلسوفانه و عمیقی است. ایراد كه به فلسفه اسلامی است، این است كه فلسفه ما اگرچه فی‌الجمله مبانی و اصول و پایه‌ها و منطقش استوار و درست است، اما اشكالش عدم كاربردی بودن آن است. خیلی تجریدی و انتزاعی و بریده از عالم طبیعت و زندگی انسانها و رفتار آنهاست. به نظر می‌رسد فلسفه از درون خود انسان می‌بایست آغاز شود، نه از بیرون انسان.10
تفاوت عمده فلسفه ما با فلسفه غرب از آنجا آغاز می‌شود، كه غرب كاربردی و چگونگی وجود را طرح می‌كند. می‌بایست فلسفه جدید و نو اسلامی را از جایی آغاز كرد كه نتایجش در همه ساحتهای مختلف زندگی انسان ملموس باشد. یعنی نتایج آن با واسطه‌هایی زیاد به بانكداری، تكنولوژی، هنر، نقاشی، شهرسازی حكومت، انتقاد و... برسد.11
این نظر منوط به این است كه جمیع معارف بشری و حاصل آن را یك مجموعه و علی‌حده بدانیم. در این رابطه باید بدانیم كه آیا واقعاً یك جامعه دارای وجود و پیكره حقیقی است و یا اینكه یك وحدت اعتباری بیش نیست و از اعتبار وحدت افراد حاصل می‌شود. اگر جامعه را اعتباری بدانیم طبیعی است كه بحث از نظام هماهنگ اندیشه در جامعه به معنی یك نظام فرهنگی جایی ندارد، یعنی اگر در جامعه‌شناسی جامعه از حقیقت و اصالت برخوردار نباشد، بحث از نظام فكری اجتماعی طبیعتاً بی‌معنا خواهد بود، ولی چنانچه ما برای جامعه یك وحدت و انجام حقیقی قایل بشویم و بپذیریم كه یك جامعه علاوه بر آحاد، تركیب حقیقی نیز دارد و واقعیتی است كه یكی از ابعاد آن فرهنگ است، آن‌وقت این سؤال جایگاه طرح دارد كه آیا فرهنگ اجتماعی باید از یك نظام و انسجام واحدی برخوردار باشد یا اینكه فرهنگ جامعه را می‌توان فرهنگ بخشی دانست و هر حوزه را مستقل و جدای از سایر حوزه‌ها تلقی كرد.
تاكنون به این نتیجه رسیدیم كه برای رسیدن به تولید علوم می‌بایست به ساختار و فلسفه‌ای جدید رسید كه بتواند، چگونگی اجرای دین را در تمام ابعاد انسانی پیدا كند. اما اكنون برای رسیدن به این مقصود می‌بایست به فرضیات ذیل اندیشید.
پس از اذعان به پیش‌فرض قبل، این سؤال جا پیدا می‌كند كه آیا این جامعه‌ای كه دارای یك وحدت حقیقی است، می‌تواند دارای فرهنگ بخشی باشد، به‌طوری كه بخشهای مختلف آن ارتباط و تعالی با همدیگر نداشته باشند هماهنگی و وحدت رویه‌ای بین آنها ملاحظه نشود و یا اینكه ضرورتاً لازم است كه بخشهای مختلف تفكرات اجتماعی به سمت وحدت و هماهنگی حركت كنند.12
در گذشته اعتقاد به هماهنگی علوم در تمام عرصه‌ها وجود نداشت. بلكه در این حد بود كه علمی چون فلسفه در درون خود منسجم و هماهنگ باشد، نه بیشتر.
اما امروز بنحوی مشخص است كه اگر بنا شود در یك جامعه همه ابعاد توسعه به صورت هماهنگ و متوازن مورد مطالعه قرار گیرند، این جامعه نیازمند به یك نظام اطلاعات هماهنگ است كه همه این اطلاعات به صورت بعد یكدیگر ملاحظه می‌شوند و ارتباطشان با همدیگر دیده می‌شوند و انسجام پیدا می‌كنند.13

IVـ بررسی نسبت بین معارف
دیدگاهها در زمینه نسبت بین معارف متفاوت است. ساماندهی تفكرات فرد و جامعه به سه دسته كلی قابل تقسیم‌بندی است. به این دیدگاهها اشاره می‌شود.

الف ـ عدم ارتباط میان معارف
گاه اصلاً به تفاوت بین اندیشه‌ها وقعی نهاده نمی‌شود و فرد اصلاً به فكر این نیست كه تفكرات خودش را سامان دهد. در چنین حالتی ممكن است تناقض در بین اندیشه‌ها انسان هم ایجاد شود، اندیشه‌ها همدیگر را نقض كنند.

ب ـ ارتباط بخشی بین معارف
گاهی اوقات به هماهنگی بخشی و جزئی اندیشه‌ها پرداخته می‌شود كما اینكه آسمان در فرهنگ متداول حوزه همین‌گونه است و در دوره‌های گذشته علوم هم همین‌گونه بود. یعنی به‌صورت بخشی هماهنگی علوم در نظر گرفته می‌شد.14

ج ـ هماهنگی بین معارف
در این نظرگاه با تولید منطق ابزاری سعی در ایجاد یك نظام هماهنگ دارد. با این منطق، تعامل و تفاوت بین دانشها تأثیر خود را بر یكدیگر می‌گذارد. به نظر می‌رسد آن چیزی كه الان دنیا در دوره فراوری اطلاعات با فناوریهای جدید دنبال فرآوری اطلاعات است همین است كه منظومه اطلاعات بشر را هماهنگ می‌كند. یعنی هم منطق سازی بكند كه بتواند این منظومه را هماهنگ كند، هم ابزاری برای مدیریت پژوهش و مطالعات احتمالی ایجاد كند كه مجموعه تفكرات و پژوهشهای بشری را هماهنگ بكند.15

Vـ بررسی نظریه معارف هماهنگ

الف ـ مدل هماهنگ رفتار و فكر
اگر ایجاد یك نظام فكری منسجم را فرض گرفتیم، طبیعی است كه بوسیله نظام فكری منسجم، می‌توان مجموعه رفتار فرد را هماهنگ كرد. به طوری كه، هر رفتاری كه انجام می‌دهد دقیقاً مكمل سایر رفتارهایش بوده، و مجموعه رفتارهایش از یك آهنگ واحد و تناسبات كمی و كیفی كاملاً هماهنگ برخوردار باشد.
مثلاً اگر بتوانید در علم اخلاق، یك نظام پرورش اخلاقی تعریف كنید، حتماً كسی كه تحت تعلیم قرار می‌گیرد و شما بوسیله یك نظام پرورش اخلاق، او را تربیت می‌كنید، دقیقاً می‌توانید مجموعه رفتارها و حالاتش را به صورت متناسب و هماهنگ پرورش بدهید.
طبیعی است هنگامی كه شما یك همچنین مدلی داشته باشید این مدل موجب هماهنگی در رفتار خواهد شد و تفرقه در رفتار و از هرز روی نیروهای انسانی جلوگیری خواهد كرد.
به همین صورت شما اگر بتوانید بین علم اخلاق و علم فلسفه و علم فقه و نیز سایر علومی كه رفتار یك فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهند هماهنگی ایجاد كنید، طبعاً رفتار یك فرد، كاملاً از انسجام برخوردار خواهد شد، همچنین اگر بین معارف دینی و علوم تجربی كه تأثیرگذار در رفتار فرد است تعامل و هماهنگی ایجاد كنید، باز میزان هماهنگی رفتار فرد افزایش خواهد یافت. در جامعه هم همین‌گونه است. اگر شما در ابعاد مختلف جامعه هماهنگی ایجاد كنید، رفتار اجتماعی به سمت هماهنگی و به سمت استفاده و بهره‌وری بهینه حركت می‌كند.

ب ـ محور معارف هماهنگ
در جامعه، هماهنگی و هماهنگ‌سازی ابعاد معارف بر محور نظام ولایت محقق می‌شود كه آن نظام، با نظام ولایت حق است یا نظام ولایت باطل، سومی وجود ندارد. یعنی مدیریت اجتماعی كه می‌خواهد رفتار جامعه را هماهنگ كند یا مدیریتی است مادی یا مدیریتی است الهی، فرض سوم ندارد. به عبارت دیگر، یا این هماهنگ‌سازی، هماهنگ‌سازی بر محور عبودیت و در جهت توسعه قرب است و یا این هماهنگ‌سازی بر محور توسعه لذت‌جویی و ابتهاج مادی می‌باشد و لذا شما می‌بینید در دنیای امروز كه دنبال ایجاد وحدت رویه در مدیریت و نظم نوین جهانی هستند و می‌خواهند در مقیاس جهانی، جامعه جهانی را هماهنگ كنند.16
اگر جامعه‌ای دنبال ایجاد توسعه دینی است و واقعاً می‌خواهد بر مبنای دین اداره شود و در آن جامعه ولایت دینی و سرپرستی دین، حضور پیدا كند و به‌خصوص می‌خواهد كه این حضور، یك حضور حداكثری باشد و همه ابعاد و زوایای جامعه دینی شوند ناچار است از اینكه یك فرهنگ واحد، منسجم و هماهنگی بر محور بندگی خدای متعال ایجاد كند كه در این منظومه معرفتی ضرورتاً معارف قدسی و وحیانی در نقطه كانونی منظومه معرفتی جامعه قرار می‌گیرد.
بنابراین منظومه معرفت دینی، نقطه كانونی فرهنگ اجتماعی می‌باشد. همان‌طور كه یك فرد، اگر بخواهد نظام فكری‌اش بر محور دین هماهنگ گردد، می‌بایست معرفت دینی نقطه كانونی نظام فكری او باشد.
اگر رشد اطلاعات بر محور بندگی خدا صورت گرفت معارف وحی و آموزه‌های قدسی، محور منظومه معرفتی قرار می‌گیرند و سایر ابعاد معرفتی، گرچه به سمت وحدت رویه حركت می‌كنند ولی بر محور معرفتهای دینی هماهنگ می‌شوند و اگر معرفت دینی در حاشیه رفتار و سهم تأثیرش محدود گشت، معنایش این است كه در منظومه‌سازی، مقوله دیگری مبنا قرار گرفته است كه طبعاً در چنین منظومه‌سازی، تحلیل از معرفتهای این به نفع معرفتهای حسی تغییر می‌كند.

ج ـ گونه‌شناسی معارف‌ِ هماهنگ
دو دیدگاه عمده در زمینه گونه‌شناسی معارف هماهنگ وجود دارد. این دو دیدگاه عبارتند از:

ـ دیدگاه حاكم در هماهنگی معارف
ـ دیدگاه جدید در هماهنگی معارف
اكنون این دو دیدگاه را مرور می‌نمائیم:
اول ـ دیدگاه حاكم

از یك نظر می‌توان تمامی معارف بشری را به سه حوزه؛ معارف دینی، معارف حسی و معارف عقلی تقسیم كرد. البته به این حوزه‌ها حوزه معارف شهودی نیز می‌توان افزود. دیدگاه حاكم در نحوه ارتباط این حوزه‌های معارف، دیدگاهی است كه این حوزه‌ها را به‌صورت بخشی می‌بیند و برای هر بخش هم مبانی، منطق و روش خاصی قائل است.
بر اساس این دیدگاه در حوزه معارف حسی و عقلی، نیازمند به وحی نمی‌باشیم و بشر می‌تواند با عقلانیت و تجارب خود این حوزه‌های اندیشه را ساماندهی كند.17
این دیدگاه اگرچه با نگاه بخشی، حوزه‌های مجزا و متفاوت را ترسیم می‌كند ولی مدعی است كه این حوزه‌ها مبتنی بر مبنای خاص هماهنگی می‌گردند.
این مبنا با دو نگاه هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی قابل طرح است. در نگاه حق‌شناسانه جریان علیت واحد كه تحت مشیت الهی شكل می‌گیرد به‌عنوان محور هماهنگی معارف مطرح می‌گردد. به این معنی كه بین آموزه‌های وحی و كاركرد تجربی و نظری بشر یك هماهنگی قهری وجود دارد چرا كه همه آنها برخاسته از نظام تكوین می‌باشند. به دیگر سخن نظام تكوین در سایه مشیت الهی به گونه‌ای شكل گرفته است كه كاركرد دستگاههای وحی و عقل و حس بشر هماهنگ می‌شوند. یعنی مبنای هماهنگی جریان فاعلیت و اراده واحد خداوندی است.
اما مبنای معرفت‌شناسانه این دیدگاه مبتنی بر این تئوری است كه چون معارف و دانشهای بشری تماماً ناظر به واقعیت‌اند و جنبه اكتشافی دارند به نتایج هماهنگی خواهند رسید.18
بنابراین بر اساس این دیدگاه قرآن و عرفان و برهان و تجربه چون هر كدام ناظر به واقعیت‌اند و او با متدهای مختلف هم عمل كنند، در نتایج هیچگونه تعارضی با یكدیگر پیدا نمی‌كنند و بلكه موید یكدیگر می‌شوند و لذا دیگر لازم نیست برای هماهنگی آنها از روش خاصی بهره جست.

دوم ـ دیدگاه جدید
صاحبان این دیدگاه، معتقدند كه در عصر جدید دیگر نمی‌توان نگاه بخشی به معارف داشت بلكه تمامی معارف بعد یكدیگر بوده و باید در یك نظام هماهنگ و به شكل منظومه معرفتی ملاحظه گردند و برای هماهنگی و شكل‌دهی این نظام فكری، نیاز به روش و متد خاصی می‌باشد.19
اما نسبت به مبنای معرفت‌شناسانه دیدگاه قبل باید به این نكته اساسی توجه داشت كه در شكل‌گیری فهم انسان تنها عنصر كشف دخالت نمی‌كند تا بگوییم همین انكشاف از واقع مبنای هماهنگی تمامی معارف ناظر به واقع اعم از قرآن، عرفان، برهان و تجربه می‌باشد. بلكه پیش از آنكه كشف واقع بر فهم تحقق پیدا كند، باید توجه داشت كه خود فهم، عملی ارادی است و وقتی انسان وارد عرصه فكر و دانش‌اندوزی می‌شود عملی انجام می‌دهد و همین عمل ارادی هم تابع قواعد و مكانیزم خاصی است و می‌تواند در جهت حق یا باطل اعمال شود. لذا آنچنانكه در تمامی اعمال انسانی عبادت قابل تصور است، علل فهم هم می‌تواند یا به شكل عبادت، یا به شكل معصیت ظهور پیدا كند.
بنابراین، در عمل فهم انسانی نیز از فعل و انفعالات فیزیكی، یك تعامل ارادی بین انسان و دو دستگاه نور و ظلمت در عالم صورت می‌گیرد. بر این اساس دیگر معیار صحت، فهم تطابق با واقع نیست بلكه معیار جهت فهم حقانیت یا بطلان آن می‌باشد. یعنی به جای منطق مطابقت باید منطق حقانیت را در ارزیابی فهم و علوم جایگزین كرد.
بر اساس این دیدگاه، ادراكات انسانی (چه ادراكات عقلانی و چه تجربی) تنها ناظر به كشف از واقع نیست، تا بگوییم چون ادراك انسان كاشف از واقع است، پس حتماً با وحی هماهنگ می‌شود. بلكه در این دستگاه فكری، هماهنگی ادراكات بر محور وحی صورت می‌گیرد، یعنی وحی متغیر اصلی همه ادراكات بشری است.
حق تقوا و تسلیم بودن به ولایت الهی هم می‌بایست قاعده‌مند گردد و همین تقوای قاعده‌مند بر فهم حكومت خواهد كرد و فهم رنگ حقانیت به خود می‌گیرد. البته باید توجه داشت كه در این دستگاه فكری هم نظام یقین شكل می‌گیرد ولی در شكل‌گیری نظام یقین تنها كشف از واقع معیار نمی‌باشد. بلكه تأثیر اصلی بر هماهنگی نظام تعیین كه محصول اراده‌های انسانی با ولایت الهی است اهمیت دارد. پس از شكل‌گیری چنین نظام یقینی، با خارج ارتباط برقرار می‌شود و واقع به شكل خاصی برای انسان منكشف می‌شود.
به دیگر سخن در این دیدگاه هم تناسب با واقع مطرح است اما این تناسبات از بستر نظام یقین انسانی گذر می‌كند و نسبتی خاص برای انسان حاصل می‌گردد و با این نسبیت، اشراف نسبی به خارج پیدا می‌كند.
هنگامی كه پذیرفتیم انسان وارد تحصیل فرهنگ می‌شود و هنگامی كه جامعه به تولید دانش روی می‌آورد در واقع مجموعه افعال پژوهشی و موضع‌گیری فرهنگی خود را در سایه غایت و سمت و سوی خاصی پی‌جویی می‌كند و جهت واحدی را در هماهنگی اطلاعات خویش به كار می‌گیرد. لذا منظومه معرفتی بشر، جهت‌دار می‌شود.20


فهرست منابع و مآخذ
1ـ سید. م. میرباقری، مقاله: «طرح اندیشه جدید در برابر تمدن اسلامی»؛ در «ضرورت مهندسی تمدن اسلامی با تكیه بر فلسفه شدن»، دفتر فرهنگستان علوم اسلامی قم، 1380، صفحه 23.
2ـ م.م. میرباقری، همان، صص 23ـ24.
3ـ م.م. میرباقری، همان، صص 24ـ25.
4ـ ح. رحیم‌پور ازغدی، انقلاب اسلامی و خطر نقد نرم‌افزاری، سیاست روز، مورخ 24/9/82.
5ـ سید م. میرباقری، جنبش نرم‌افزاری؛ ضرورت و راهكارها؛ كیهان مورخ 11/6/82.
6ـ م. غرویان، چیستی و چرایی تولید علم و جنبش نرم‌افزاری، رسالت مورخ 18/9/82.
7ـ م. م. میرباقری، جزوه تولید علم، پژوهشكده تمدن اسلامی، 1380، ص 8.
8ـ ح. پارسانیا، محور تولید علم؛ طبیعت، انسان یا خدا، مدرسه علمیه معصومیه قم، مورخ 29/1/83.
9ـ م. غروریان، ضرورت تأمین فلسفه‌ای جدید و كارآمد، سیاست روز، مورخ 26/3/82.
10ـ سید م. م. میرباقری، ضرورت نظام فكری، موسسه فرهنگی فجر ولایت، مورخ 10/2/83.
11ـ سید م. م. میرباقری، همان، مورخ 10/2/83.
12ـ سید م. م. میرباقری، جزوه ضرورت نظام فكری، مؤسسه فرهنگی فجر ولایت، جلسه اول، تاریخ 10/2/83، ص 4.
13ـ سید م. م. میرباقری، همان، تاریخ 10/2/83، ص 6.
14 و 15 و 16ـ سلسله نشستهای علمی نظام فكری و نهضت نرم‌افزاری، مبنای هماهنگی حوزه‌های اندیشه،، مؤسسه فرهنگی فجر ولایت، جلسه اول، 10/2/83.
17 و 18 و 19 و 20ـ سلسله نشستهای نظام فكری و نهضت نرم‌افزاری مبنای هماهنگی حوزه‌های اندیشه، سید مهدی میرباقری، جلسه سوم، 17/2/83.
21 و 22 و 23 و 24 و 25 و 26 و 27ـ ك. زاغی بهشهری، رابطه جنبش نرم‌افزاری با استنباط علوم كاربردی و اداره جامعه، سیاست روز، مورخ 27/11/82.

 نوشته ی حسن علی احمدی ، میثم دهقان،از مجله سوره شماره ۱۷




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
http://viagrawwithoutdoctor.com/
پنجشنبه 10 مرداد 1398 10:51 ق.ظ

Cheers. Terrific stuff.
canadian prescriptions online serc 24 mg canadian online pharmacies buy vistagra online safe Canadian Pharmacy USA canadianpharmacyusa24h is it legal pharmacy near me canadian medications pharmacy buy viagrow canadian pharmacies-24h buy vistagra online safe
http://marzeli.strikingly.com/
دوشنبه 3 تیر 1398 09:29 ق.ظ

Nicely put, Thanks!
cialis 5mg cialis tadalafil online legalidad de comprar cialis cialis kaufen cialis 5mg billiger cialis usa cost cialis 20mg preis cf 200 cialis coupon cialis generisches kanada safe dosage for cialis
http://subtimas.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 05:31 ب.ظ

Thank you. Fantastic stuff!
cialis taglich where do you buy cialis callus buying cialis in colombia cialis e hiv canadian drugs generic cialis cialis 10 doctissimo 5 mg cialis coupon printable acheter cialis kamagra cialis baratos compran uk
http://rosumha.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 02:59 ق.ظ

Thanks, Numerous info!

cialis online cialis professional yohimbe cialis online holland generic cialis pill online callus il cialis quanto costa buying cialis in colombia enter site 20 mg cialis cost weblink price cialis cialis canada on line
http://grosbute.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 09:53 ق.ظ

Fantastic material, Thanks a lot.
acheter du cialis a geneve cialis prezzo al pubblico cialis alternative cialis 5mg billiger cialis tablets buy generic cialis walgreens price for cialis cialis online holland cialis sale online canadian drugs generic cialis
buy cialis online reviews
جمعه 31 خرداد 1398 05:45 ب.ظ

Superb content. Many thanks!
side effects for cialis cialis cipla best buy cialis 30 day trial coupon cialis mit grapefruitsaft cialis italia gratis how to purchase cialis on line cialis kaufen bankberweisung cialis 5 mg funziona cialis professional from usa cialis rezeptfrei
ok split cialis pills
جمعه 31 خرداد 1398 02:12 ق.ظ

Thanks a lot, A lot of tips!

acquisto online cialis india cialis 100mg cost cialis coupons can i take cialis and ecstasy generic cialis levitra cheap cialis click here cialis daily uk cialis arginine interactio cialis et insomni cialis baratos compran uk
cheapest cialis online
پنجشنبه 30 خرداد 1398 06:09 ق.ظ

This is nicely said! !
we recommend cialis best buy cialis 200 dollar savings card we recommend cialis best buy we choice cialis uk cialis sans ordonnance calis buy cialis sample pack look here cialis order on line cialis dose 30mg cialis generico en mexico
Online cialis
چهارشنبه 29 خرداد 1398 03:10 ب.ظ

Whoa plenty of wonderful tips.
cialis 5 mg funziona cialis rezeptfrei look here cialis order on line prescription doctor cialis prezzo cialis a buon mercato online prescriptions cialis cialis free trial cialis generico in farmacia cialis daily new zealand buy cialis
Cialis prices
سه شنبه 28 خرداد 1398 10:43 ب.ظ

You actually suggested that really well.
cialis 10 doctissimo wow cialis 20 look here cialis order on line online prescriptions cialis 5 mg cialis coupon printable cialis billig cialis 20 mg best price cialis tablets buy original cialis cialis rckenschmerzen
Cialis pills
دوشنبه 27 خرداد 1398 09:23 ق.ظ

Nicely put, With thanks!
prices for cialis 50mg cialis online napol click here cialis daily uk we use it cialis online store cialis for sale in europa cialis qualitat cialis professional from usa generic cialis 20mg tablets prices for cialis 50mg if a woman takes a mans cialis
cuanto cuesta cialis yaho
یکشنبه 26 خرداد 1398 07:53 ب.ظ

You actually stated it terrifically.
the best site cialis tablets cialis australian price how to purchase cialis on line cialis 30 day sample viagra vs cialis vs levitra cialis canada on line click here to buy cialis cialis 30 day sample cialis for sale does cialis cause gout
http://checktesu.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 05:19 ق.ظ

Nicely put, Thank you.
cialis en mexico precio cialis pills cialis 100 mg 30 tablet cialis dosage we like it cialis soft gel cialis en mexico precio prix cialis once a da 200 cialis coupon cialis soft tabs for sale deutschland cialis online
http://hindtuca.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 03:35 ب.ظ

Nicely put, Regards.
how much does a cialis cost calis cialis 20mg cialis online generic cialis pill online canadian cialis cialis in sconto buy cialis online nz buying cialis in colombia usa cialis online
http://cesrainog.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 01:17 ق.ظ

You said it perfectly..
generic cialis pill online cialis coupon tadalafil generic cialis with 2 days delivery click here take cialis cialis 20 mg canadian cialis get cheap cialis cialis taglich achat cialis en europe
Cialis online
پنجشنبه 23 خرداد 1398 08:21 ب.ظ

Wow a lot of beneficial material!
where cheapest cialis prezzo di cialis in bulgaria callus sublingual cialis online cialis side effects only best offers cialis use we choice cialis pfizer india cialis venta a domicilio cialis generico postepay chinese cialis 50 mg
Buy cialis
پنجشنبه 23 خرداد 1398 07:31 ق.ظ

Terrific material, With thanks.
generic cialis at walmart achat cialis en suisse cialis online nederland costo in farmacia cialis cialis generico safe site to buy cialis online cialis 50 mg soft tab overnight cialis tadalafil cialis 50 mg soft tab tadalafil tablets
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 12:32 ب.ظ

Excellent stuff. Kudos.
cialis 10 doctissimo cialis generika cialis 5mg billiger generic cialis pro cialis prezzo al pubblico i recommend cialis generico cialis vs viagra cost of cialis cvs cialis 5 mg para diabeticos cialis cuantos mg hay
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 01:36 ق.ظ

Thank you, Very good information!
tadalafilo buy name brand cialis on line cialis generic availability cialis 5 mg para diabeticos cipla cialis online cialis sans ordonnance tadalafilo wow look it cialis mexico we recommend cialis best buy how much does a cialis cost
http://ukcanadianpharmacy.com/
جمعه 23 فروردین 1398 03:01 ب.ظ

Awesome info. Thanks!
drugs for sale in uk canadian discount pharmacies in canada drugs for sale usa canada pharmacies drugs for sale in canada northwest pharmacy canada canadian discount pharmacies in ocala fl drugs for sale in uk northwestpharmacy drugstore online canada
http://canadianpharmacyonl.com/
پنجشنبه 22 فروردین 1398 12:52 ق.ظ

You've made your position very well!.
north west pharmacy canada canadian online pharmacies reviews canadian pharmaceuticals companies online drug store canadian pharmaceuticals online trusted pharmacy canada best canadian pharmacies online prescriptions from canada without canadian pharmacy viagra brand canada medication pharmacy
buy cialis pills
جمعه 16 آذر 1397 04:25 ق.ظ

You've made your point.
cialis therapie cialis cipla best buy we like it cialis price cialis et insomni 5 mg cialis coupon printable acquisto online cialis cialis generico cialis australia org cialis uk next day generic cialis soft gels
Buy cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 09:06 ق.ظ

Thanks! Great stuff!
cialis usa cost cialis generic tadalafil buy cialis pills the best choice cialis woman venta cialis en espaa cialis generika cialis baratos compran uk cialis prezzo al pubblico brand cialis nl cialis 200 dollar savings card
Buy generic cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:30 ب.ظ

Incredible quite a lot of valuable knowledge!
cialis 5 mg buy cialis official site only best offers cialis use cialis australian price fast cialis online tadalafilo side effects for cialis buy generic cialis cialis 200 dollar savings card cialis ahumada
buy cheap cialis no prescription
چهارشنبه 14 آذر 1397 02:02 ق.ظ

You actually reported it really well.
cialis pas cher paris generic cialis in vietnam cialis 5mg prix prix de cialis price cialis wal mart pharmacy wow cialis tadalafil 100mg cialis daily new zealand cialis therapie cialis bula cialis flussig
Online cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 03:02 ب.ظ

You mentioned this really well.
tadalafil 20mg cialis generika tadalafil price cialis per pill cialis 20 mg effectiveness cialis farmacias guadalajara cost of cialis per pill callus cialis 20 mg best price cialis authentique suisse
buy cheap cialis no prescription
سه شنبه 13 آذر 1397 03:39 ق.ظ

Good content. Many thanks!
generico cialis mexico cialis generico lilly cialis tadalafil online we choice cialis uk opinioni cialis generico we use it 50 mg cialis dose pastillas cialis y alcoho cialis canadian drugs cialis daily dose generic cialis para que sirve
buy cialis online no prescription
دوشنبه 12 آذر 1397 02:32 ب.ظ

Many thanks. I appreciate it!
cialis bula cialis canadian drugs generic cialis at the pharmacy generico cialis mexico opinioni cialis generico cialis 10mg prix pharmaci price cialis wal mart pharmacy buy generic cialis no prescription cialis cheap cialis great britain
Cialis generic
دوشنبه 12 آذر 1397 03:20 ق.ظ

Whoa a good deal of amazing facts.
cialis bula cialis patent expiration cialis canada on line prices for cialis 50mg female cialis no prescription tadalafilo cipla cialis online cialis qualitat cialis sicuro in linea walgreens price for cialis
Generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 02:45 ب.ظ

Nicely put, With thanks!
cialis daily dose generic cialis generisches kanada cialis reviews enter site 20 mg cialis cost price cialis wal mart pharmacy buy name brand cialis on line cialis generico milano cialis bula cialis 30 day trial coupon we like it safe cheap cialis
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30


Admin Logo
themebox Logo